NASA’nın ömrünü uzatmak istediği Neil Gehrels Swift Gözlemevi’ne ulaşmak üzere uzaya gönderilen LINK adlı robotik araçta art arda teknik sorunlar yaşandı.
ABD merkezli Katalyst Space tarafından geliştirilen araç, hafta sonunda kendi ekseni etrafında kontrolsüz şekilde dönmeye başladı. NASA ve şirket, aracın yedek sistemler kullanılarak yeniden dengelenmeye çalışıldığını açıkladı.
Kurtarma çalışmasının başarılı olması halinde LINK, Swift’e kenetlenecek ve gözlemevini daha yüksek bir yörüngeye taşıyacak. Ancak aracın kontrol altına alınamaması durumunda, NASA’nın özel bir şirketten satın aldığı bu türdeki ilk yörünge yükseltme görevi başarısızlıkla sonuçlanabilir.
İLETİŞİM KESİLİYOR
NASA’nın açıklamasına göre LINK’in kontrolsüz dönüşü, araçla yalnızca aralıklı olarak iletişim kurulabilmesine neden oluyor.
Uzay aracının anteni dönüş sırasında sürekli olarak Dünya’dan başka yönlere bakıyor. Bu nedenle uçuş kontrol merkezleri araca komut göndermekte ve sistemlerden veri almakta güçlük çekiyor.
LINK’in uzaydaki yönünü belirleyen üç tepki tekerleğinden ikisinin arızalandığı bildirildi. Uzay araçlarında kullanılan bu tekerlekler, yakıt harcamadan aracın istenilen yöne çevrilmesini sağlıyor.
Araçtaki itki sistemlerinden birinde de sorun bulunduğu açıklandı. Birden fazla önemli sistemin aynı anda devre dışı kalması, LINK’in Swift’e güvenli biçimde yaklaşmasını şimdilik mümkün olmaktan çıkardı.
YEDEK SİSTEM DEVREDE
Katalyst Space mühendisleri, aracın dönüşünü yavaşlatmak için başka bir itici grubunu kullanmaya başladı.
Şirket, gerçekleştirilen ilk ateşlemelerde beklenen etkinin görülmeye başladığını ve aracın dönüş hızının azaltılmaya çalışıldığını açıkladı.
LINK’in tamamen dengelenmesi halinde iletişimin daha düzenli hale gelmesi ve ana sistemlerin durumunun ayrıntılı biçimde incelenmesi bekleniyor.
Katalyst Space, görevin henüz sona ermediğini ve Swift ile buluşma planlarının sürdüğünü belirtti. Ancak NASA, aracın kararlı hale getirilmesinin ardından göreve devam edilip edilmeyeceğine ilişkin yeni bir değerlendirme yapacak.
Kontrol altına alınsa bile iki tepki tekerleğinin kaybedilmesi, LINK’in teleskoba yaklaşma ve kenetlenme kabiliyetini sınırlayabilir.
SWIFT NEDEN KURTARILIYOR?
Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 2004 yılında uzaya gönderildi. Teleskop özellikle gama ışını patlamaları gibi aniden ortaya çıkan ve kısa süre içinde kaybolan güçlü uzay olaylarını incelemek için kullanılıyor.
Swift, uzayın farklı bölgelerindeki patlamalara hızla yönelerek bilim insanlarına erken gözlem verileri sağlıyor. Gözlemevi, görev süresi boyunca kara delikler, süpernovalar ve nötron yıldızlarının çarpışmaları gibi çok sayıda olayı takip etti.
Ancak Dünya atmosferinin üst katmanlarından kaynaklanan sürtünme, yıllar içinde Swift’in yörüngesini giderek alçalttı. Teleskobun daha yüksek bir yörüngeye çıkarılmaması halinde atmosferin yoğun katmanlarına girerek görevini sonlandırma riski bulunuyor.
NASA bu nedenle gözlemevine doğrudan kenetlenebilecek ve onu yukarı doğru itebilecek özel bir araç kullanmaya karar verdi.
Bu görev, NASA’nın bir uzay teleskobunun yörüngesini yükseltmek için ilk kez özel bir şirketle anlaşması açısından da önem taşıyor.
HIZLA GELİŞTİRİLDİ
LINK uzay aracı, 3 Temmuz’da Northrop Grumman’a ait Pegasus roketiyle uzaya gönderildi.
Fırlatmanın ardından mühendisler aracın haberleşme, navigasyon, güç ve itki sistemlerini sırayla devreye almaya başladı. LINK’in bu kontroller tamamlandıktan sonra Swift’e doğru hareket etmesi planlanıyordu.
Ancak Katalyst Space yetkilileri, görev öncesinde aracın Swift’in hızla alçalan yörüngesine yetişebilmesi için çok kısa sürede geliştirildiğini açıklamıştı.
Görevin baş araştırmacısı Kieran Wilson, fırlatma öncesinde yaptığı açıklamada çalışmanın hem teknik açıdan zor hem de riskli olduğunu söylemişti. Wilson, çok daha uzun sürede ve daha yüksek bütçelerle geliştirilen uzay araçlarının bile basit görünen sorunlar nedeniyle kaybedilebildiğine dikkat çekmişti.
ÖZEL SEKTÖR SINAVI
LINK görevi, yörüngedeki eski uyduların ve teleskopların ömrünü uzatmayı amaçlayan yeni uzay hizmetleri sektörü için önemli bir sınav niteliği taşıyor.
Bu tür robotik araçların gelecekte uydulara yakıt taşıması, arızalı parçaları değiştirmesi, yörüngelerini düzeltmesi ve uzay çöplerini güvenli alanlara sürüklemesi hedefleniyor.
Katalyst Space’in geliştirdiği sistemlerle ABD ordusu da ilgileniyor. Benzer araçların askeri uydulara bakım yapması, şüpheli uzay araçlarını yakından incelemesi veya hareket kabiliyetini kaybeden uyduları taşıması mümkün olabilir.
Ancak LINK’te yaşanan arızalar, uzaydaki başka bir araca yaklaşma ve kenetlenme görevlerinin ne kadar hassas olduğunu bir kez daha gösterdi.
Mühendislerin ilk hedefi, kontrolsüz dönüşü tamamen durdurmak ve LINK ile kesintisiz iletişim kurmak. Bundan sonra aracın Swift’e güvenli biçimde ulaşıp ulaşamayacağına karar verilecek.
NASA’nın yaklaşık 22 yıldır çalışan teleskobunu kurtarma girişiminin kaderi, şu anda uzayda kontrolünü yeniden kazanmaya çalışan robotik aracın yedek iticilerine bağlı.
The post NASA’nın teleskobunu kurtaracak robot kontrolden çıktı first appeared on Kilis Egitim.
